Angst en angst ontwikkeling bij kinderen - Door Noël Maasdam, angstcoach bij Noël Maasdam Coaching.

Kinderen met moed en zelfvertrouwen
Als ouders willen we graag onze kinderen zo opvoeden dat ze geloven in zichzelf en de wereld met moed en vertrouwen tegemoet treden. Kinderen die op hun eigen kunnen vertrouwen, hebben vaak meer succes in hun leven dan kinderen die minder of helemaal niet in zichzelf geloven. Zelfverzekerde kinderen zijn nieuwsgieriger, ondernemen meer, participeren makkelijker en hebben meer doorzettingsvermogen. Ze voelen zich minder snel angstig, nerveus of verveeld. Zowel in hun kinderjaren als in hun volwassen leven.

Als vader van twee zoons weet ik als geen ander dat het niet altijd even eenvoudig is om je kinderen een belangrijke mate van kracht en moed mee te geven. Als coach van mensen die vastlopen in angsten, onzekerheden en zelfsabotage weet ik echter als geen ander hoe belangrijk het is. Angst is een sterke emotie. En een heel nuttig, omdat het is gekoppeld aan ons instinct tot zelfbehoud. Ieder mens kent angst en maakt een angstontwikkeling door. We zijn bang in situaties die voor ons spannend, onbekend en gevaarlijk zijn. Alles waarvan we niet weten of het handelbaar is en alles wat qua uitkomst onvoorspelbaar is, wekt een mate van onrust of angst op.

Angst ontwikkeling bij kinderen
Kinderen komen net op deze wereld kijken. En dus zijn ze vanzelfsprekend aanvankelijk banger, schuchterder en meer verlegen dan volwassenen. Dat is volstrekt natuurlijk en door Moeder Natuur meegegeven om kinderen te beschermen. Mensen worden met maar twee angsten echt geboren. Dat zijn de angst om te vallen en de angst voor harde geluiden. Vanaf de zesde maand ontwikkelen kinderen een mate van angst voor hoogten en voor water, maar deze raken ze in de regel snel weer kwijt. Het zijn echter belangrijke angsten voor de veiligheid van het kind. In dezelfde periode ontwikkelen kinderen ook een bepaalde angst voor vreemden.

Rond het tweede levensjaar gaan kinderen meer op onderzoek uit. Het is een belangrijke periode voor kinderen om te leren wat gevaarlijk en niet gevaarlijk is. Vaak ontwikkelen kinderen in deze periode angsten voor specifieke dieren. Met name angst voor spinnen en honden komt bij Nederlandse kinderen veel voor. Vanaf het derde jaar ontwikkelen zich het voorstellingsvermogen en fantasie. Hierdoor kunnen ze situaties inschatten en voorspellen. Dit is een belangrijke periode, want de eerste regels en overtuigingen worden gevormd (spinnen zijn eng, aardbeien zijn vies, enz.). De ‘regels' die kinderen leren, bepalen hun grenzen. In deze periode hebben kinderen vaak nachtmerries, zijn ze snel bang in het donker en voor monsters onder het bed.

Angst is functioneel

Het is belangrijk om als ouder deze biologische angstbeperkingen te onderkennen. Ze zijn natuurlijk en functioneel. Het is echter ook belangrijk om de kind de kans te geven om zich te ontplooien en de gevormde regels uit te dagen. Doe dat niet door de angst goed te praten, ze al te veel geruststelling te geven en te ver mee te gaan in hun angsten. Leer kinderen vooral hun krachtdadigheid te vergroten door ze te leren dat regels opgerekt kunnen worden. Immers, wanneer kinderen niet de ruimte krijgen om hun angstregels uit te dagen, blijft de grens bepaald en leren kinderen niet hoe iets bekend, vertrouwd en handelbaar wordt. En dan blijven ze bang voor datgene waarvoor ze geleerd hebben angstig te zijn.

Angsten worden geleerd!

Zoals gezegd, zijn maar weinig angsten aangeboren. Angst en angstig gedrag wordt geleerd. Het tegenovergestelde is ook waar: durf, daadkracht en eigenwaarde is ook iets dat je kinderen heel goed kunt bijbrengen. Hoewel dit niet altijd even eenvoudig is. Ouders vragen mij vaak of ze de angsten die zijzelf hebben, kunnen overdragen op hun kinderen. Het antwoord weten we wellicht zelf al. Kinderen hebben vaak dezelfde fobieën als hun ouders. Mijn zoon had tot zijn zevende last van een fobie voor honden, omdat zijn moeder ooit in paniek raakte toen een verdwaalde herder in de tuin rondzwierf en hard naar haar blafte. De jongen had nauwelijks nog een referentiekader omtrent honden opgebouwd. Hij was dus al niet vertrouwd met honden. Deze gebeurtenis leerde hem daardoor al heel snel een regel, een overtuiging: honden zijn gevaarlijk.

Angsten worden op drie manieren geleerd:

1. Door dingen die het kind zelf meemaakt. Bijvoorbeeld, als het kind vaak wordt uitgelachen voor de klas kan dit een aanleiding vormen voor een sociale fobie. Als een kind heftig schrikt, omdat er een spin in zijn bed kruipt, kan dit leiden tot een spinnenfobie. Nederlandse kinderen groeien op in een relatief zeer veilige en gestructureerde omgeving. De belangrijkste manier waarop kinderen angsten leren is daarom des te meer wat anderen bestempelen als eng en gevaarlijk.
2. Kijken naar anderen. Dit is voor onze kinderen de belangrijkste manier waarop ze angst leren. Een meisje dat opgroeit in de stad en niet zo vaak in contact komt met vogels vormt een beperkt referentiekader over deze dieren. Dit maakt haar hooguit schuchter. Maar als moeder of vader een fobie is voor vogels is dat voor een kind al heel snel genoeg om de fobie over te nemen. Tenminste, wanneer zij haar ouder ook heel angstig ziet reageren.
3. Via de media. Dit is ongemerkt een heel krachtige manier waarop wij en dus ook kinderen leren wat gevaarlijk is. Op al te jonge leeftijd je kinderen blootstellen aan enge films en verhalen is niet handig. Maar op latere leeftijd moet je je kinderen ook weer niet teveel beschermen.

Angst is normaal.

Onthoud als ouder dat angst normaal is. Wanneer kinderen bang zijn, heeft het geen zin om hun al te veel geruststelling te geven, zeker niet met woorden. Ook angst uit hun hoofd praten, werkt eerder averechts. Het emotionele brein is nauwelijks gevoelig voor ratio. Het leert door gedrag. Probeer als ouder de angst van je kind allereerst te begrijpen vanuit de perceptie van je kind. Laat het aanvankelijk zoveel mogelijk met rust, door weinig direct tegen de angst zelf te doen. Kinderen vergeten hun angst ook weer heel makkelijk wanneer hun aandacht uitgaat naar iets wat leuker en belangrijker is. Kinderen ontwikkelen doorlopend allerlei fobietjes. De meeste verdwijnen helemaal vanzelf. Ze horen bij de ontwikkeling van je kind.

Wanneer vormt angst een serieus probleem?

Twee dingen zijn ontzettend belangrijk dat een kind deze in voldoende mate ontwikkelt: krachtdadigheid en eigenwaarde. Krachtdadigheid wil zeggen dat een kind niet snel stopt wanneer het tegenzit, moeilijk wordt of spannend is. Immers, anders leert een kind dat iets niet voor hem of haar is. Het wordt een regel. En wanneer die regel aan angst wordt gekoppeld, wordt die regel een stellige grens. Wanneer een kind veel regels leert die hem/haar beperken, leert het vermijden en te voorzichtig zijn. Op die manier kunnen kinderen algemeen sterker angstig gedrag aanleren. Dit betekent ook een lagere angstweerstand. En dit kan een kind behoorlijk tegenwerken in de ontwikkeling. En zelfs uiteindelijk leiden tot het ontwikkelen van allerlei angsten en zelfs een heuse angststoornis.

Samenvattend

Angst is normaal. Bij volwassen en bij kinderen. We leren zo binnen welke grenzen we ons moeten begeven om veilig te zijn. Maar wanneer kinderen niet leren om grenzen ook op te zoeken en over te gaan, ontwikkelen ze te weinig krachtdadigheid, durf en zelfvertrouwen. Wanneer een specifieke angst niet-reëel is, kun je je kinderen leren om deze ‘waarheid' uit te dagen. Dit betekent lang niet altijd dat je je kind moet confronteren met zijn/haar angst. Je kunt je kind op een speelse, afleidende manier vertrouwd raken met datgene waarvoor ze angst hebben. Onthoud: alles wat voor je kind vertrouwd, handelbaar en voorspelbaar is, deactiveert angst. Leer het dus met zoveel mogelijk dingen vertrouwd te raken en leer je kinderen niet te snel opgeven wanneer dat nog niet zo is. Vanzelfsprekend geldt dit alleen bij niet-relevante of niet-terechte angsten.

Over Noël Maasdam

Noël is angstcoach en helpt mensen die vastlopen met angstproblemen. Dit kan variëren van milde verlegenheid tot een stevige angststoornis. Hij heeft een succesvolle praktijk in Berkel-Enschot. Daarnaast spreekt Noël Maasdam regelmatig voor bedrijven, instellingen en scholen -over hoe je angsten overwint, comfortzones doorbreekt en hoe je angst op die manier omzet in durf, kracht en zelfvertrouwen. Kijk voor meer informatie op www.angstcoach.nl